BỐI CẢNH: MÊHICÔ SAU CUỘC CHINH PHỤC

Năm 1531, đế quốc Aztec vừa sụp đổ được mười năm. Người bản địa sống giữa đổ nát của nền văn minh cũ và những lạm dụng của thời thuộc địa đầu tiên, trong khi các tu sĩ Phanxicô bắt đầu công cuộc truyền giáo. Juan Diego Cuauhtlatoatzin là một nông dân bản địa 57 tuổi ở Cuautlitlán, đã theo đạo Công giáo và thường đi bộ đường dài tới Tlatelolco dự lễ và học giáo lý. Theo truyền thống được ghi lại trong Nican Mopohua — thiên ký sự tiếng Nahuatl do Luis Lasso de la Vega công bố năm 1649, dựa trên truyền thống lâu đời hơn — chính trên con đường quen thuộc ấy, biến cố Tepeyac đã xảy ra.

BỐN LẦN HIỆN RA

Sáng thứ Bảy 9 tháng 12 năm 1531, khi đi ngang đồi Tepeyac, Juan Diego nghe tiếng chim hót như dàn nhạc rồi một giọng nữ gọi tên ông bằng tiếng Nahuatl. Trên đồi, ông thấy một Bà sáng láng tự xưng là Mẹ của Thiên Chúa thật, xin xây một thánh đường tại đây để Mẹ tỏ lòng thương xót cho mọi người, nhất là những người bé nhỏ đau khổ. Juan Diego trình lên Đức Giám mục Juan de Zumárraga; ngài lắng nghe nhưng chưa tin hẳn. Chiều hôm đó Đức Mẹ hiện ra lần nữa và bảo ông trở lại ngày mai. Ngày 10 tháng 12, sau lần trình thứ hai vẫn chưa đạt kết quả, Đức Giám mục xin một dấu lạ. Ngày 11 tháng 12, chú của Juan Diego lâm bệnh nặng khiến ông phải lo tìm linh mục giải tội, và ông cố tránh đường qua đồi vì xấu hổ chưa hoàn thành sứ mệnh. Sáng 12 tháng 12, Đức Mẹ hiện ra chặn ông lại với lời an ủi nổi tiếng nhất của Guadalupe: "Con nhỏ bé của Mẹ, đừng sợ... Mẹ của con chẳng phải đang ở đây sao?" Bà báo chú ông đã khỏi bệnh, và bảo ông lên đỉnh đồi hái hoa làm dấu lạ.

HOA HỒNG VÀ CHIẾC TILMA

Giữa mùa đông, trên đỉnh đồi khô cằn chỉ có xương rồng và gai góc, Juan Diego tìm thấy hoa hồng Castile đang nở — loài hoa xứ sở của Đức Giám mục. Ông gom hoa vào chiếc tilma, áo choàng dệt sợi xương rồng, mang về thánh địa. Mở tilma trước mặt Đức Zumárraga và các nhân chứng, hoa rơi xuống và hình ảnh Đức Mẹ hiện nguyên trên mặt vải: một thiếu nữ bản địa mang thai, mặc áo hồng và áo choàng xanh ngọc điểm sao, đứng trên mặt trăng, được thiên thần nâng đỡ trong vầng hào quang mặt trời. Đức Giám mục quỳ xuống; hình ảnh được rước về nhà nguyện tòa giám mục và nguyện đường tại Tepeyac được xây dựng ngay sau đó. Cùng lúc, người chú Juan Bernardino khỏi bệnh và thuật lại cũng được Đức Mẹ hiện ra, cho biết Mẹ muốn được gọi bằng danh xưng mà truyền thống ghi nhận là "Guadalupe".

GẦN 500 NĂM SAU

Chất liệu sợi xương rồng (ayate) thông thường mục nát sau 20–30 năm, nhưng chiếc tilma của Juan Diego vẫn tồn tại và hình ảnh trên đó — dù trải qua thế kỷ, khói hương, một vụ đổ axit năm 1785 và một vụ đánh bom năm 1921 ngay dưới bàn thờ — vẫn là trung tâm điểm hành hương của Mêhicô. Các nhà khoa học nhiều thời kỳ đã khảo sát hình ảnh và không thống nhất với nhau về kỹ thuật tạo tác; Giáo hội không đặt đức tin vào các kết luận khoa học này mà vào truyền thống phụng tự liên tục gần 500 năm cùng các tuyên bố của các Đức Giáo hoàng. Đức Gioan Phaolô II đã phong chân phước cho Juan Diego năm 1990 và phong thánh ngày 31 tháng 7 năm 2002 tại chính Vương cung Guadalupe.