BÁN ĐẢO LINH THIÊNG CỦA NGƯỜI INCA

Copacabana là một bán đảo nhô vào hồ Titicaca, ở độ cao khoảng 3.840 mét trên mực nước biển — hồ nước có thuyền bè qua lại cao nhất thế giới. Trước khi người Tây Ban Nha đến, nơi đây đã là một vùng đất linh thiêng của người Inca. Chính trên mảnh đất ấy, vào cuối thế kỷ 16, một câu chuyện đặc biệt đã diễn ra: một người bản địa thuộc hoàng tộc Inca đã tự tay tạc nên pho tượng Đức Mẹ nổi tiếng nhất Bolivia.

GIẤC MƠ CỦA FRANCISCO TITO YUPANQUI

Francisco Tito Yupanqui là hậu duệ của vua Inca Huayna Capac, một giáo dân bản địa tha thiết muốn quê hương mình có một pho tượng Đức Mẹ xứng đáng. Theo truyền thống thuật lại, ông đã mơ thấy và được thấy Đức Mẹ hiện ra như một thiếu nữ Inca bên bờ hồ. Nhưng Yupanqui không hề được học nghề điêu khắc: những tác phẩm đầu tay của ông vụng về đến mức bị chê cười và từ chối. Thay vì bỏ cuộc, ông lặn lội đến Potosí — thành phố mỏ bạc giàu có thời thuộc địa, nơi tập trung nhiều nghệ nhân — để học nghề cho thật vững. Tại đó, ông tạc pho tượng Đức Mẹ từ thân cây maguey (một loài thùa bản địa), sửa đi sửa lại nhiều lần, và hoàn thành tác phẩm vào cuối năm 1582.

Pho tượng cao khoảng 1,2 mét, toàn thân dát vàng lá, mang trang phục của một công chúa Inca và bồng Chúa Hài Đồng. Điểm làm nên dấu ấn Copacabana là ở đây: Đức Mẹ mang gương mặt và y phục của chính dân bản địa — một “Đức Mẹ Inca” do chính bàn tay một hậu duệ hoàng tộc Inca tạo nên.

TƯỢNG VỀ COPACABANA NĂM 1583

Ngày 2 tháng 2 năm 1583, đúng lễ Đức Mẹ Dâng Chúa (Candelaria), pho tượng được rước vào Copacabana và đặt trong ngôi nhà thờ đơn sơ tại đây. Dân bản địa Aymara và Quechua đón tượng từ lúc rạng đông. Nhiều phép lạ bắt đầu được gán cho linh ảnh, và Copacabana nhanh chóng trở thành một trong những đền thánh Đức Mẹ cổ kính nhất châu Mỹ. Pho tượng gốc linh thiêng đến mức không bao giờ rời khỏi vương cung thánh đường; các cuộc rước kiệu bên ngoài đều dùng tượng sao. Vương cung thánh đường hiện nay được khởi công từ năm 1668 và hoàn thành năm 1805.

GIÁO HỘI NHÌN NHẬN NHƯ THẾ NÀO

Copacabana là lòng sùng kính truyền thống quanh một linh ảnh do giáo dân tạc, không phải một vụ hiện ra được điều tra theo thủ tục hiện đại; Giáo hội không có phán quyết tuyên bố tính siêu nhiên cho giấc mơ và thị kiến của Yupanqui. Các thừa nhận chính thức gồm: ngày 29 tháng 7 năm 1925, Đức Piô XI ban sắc chỉ đội triều thiên giáo luật cho linh ảnh, và lễ đội triều thiên được cử hành ngày 1 tháng 8 năm 1925. Đức Piô XII ban sắc chỉ nâng đền thánh lên hàng vương cung thánh đường (sắc chỉ năm 1940; một số nguồn phụ ghi năm 1949). Năm 1968, Đức Phaolô VI tuyên bố Đức Mẹ Copacabana là Bổn Mạng của Hải quân Bolivia. Về ngày lễ: lễ kính chính thức của Đức Mẹ Copacabana là ngày 2 tháng 2, lễ Đức Mẹ Dâng Chúa; còn ngày 5 tháng 8, kỷ niệm đội triều thiên, là dịp hành hương lớn nhất trong năm — hai mốc này không nên lẫn lộn với nhau.

BỔN MẠNG CỦA BOLIVIA NGÀY NAY

Ngày nay, Vương cung Thánh đường Đức Mẹ Copacabana bên bờ hồ Titicaca đón hàng chục ngàn tín hữu Bolivia và cả Peru hành hương mỗi năm, đông nhất vào dịp lễ 2 tháng 2 và ngày 5 tháng 8. Đức Mẹ Copacabana được tôn kính là Bổn Mạng của Bolivia và gắn liền với cả lịch sử lập quốc của nước này. Copacabana không lưu lại tập hợp “sứ điệp” bằng lời nào; điều truyền thống giữ lại là giấc mơ của một người thợ và sự kiên trì của ông — bị chê cười vẫn không bỏ cuộc. Pho tượng Đức Mẹ mang dung nhan Inca tại Copacabana là một trong những biểu tượng sớm nhất và đẹp nhất của đức tin hội nhập văn hóa tại châu Mỹ Latinh.