Đức Mẹ Mân Côi Las Lajas — “Thánh Nữ Trinh của Vách Đá” bên hẻm núi Guáitara

Las Lajas không bắt đầu bằng một chuỗi thị kiến kéo dài, mà bằng một biến cố ngắn ngủi và một linh ảnh. Khoảng năm 1754, bà María Mueses de Quiñones — phụ nữ bản địa ở làng Potosí, được dân vùng gọi là “la Juana” — trên đường qua hẻm núi sông Guáitara (vùng Ipiales, cực nam Colombia) cùng con gái nhỏ Rosa, bé gái câm điếc từ bẩm sinh, thì gặp bão lớn và vào một hang đá nằm giữa những phiến đá phẳng khổng lồ (tiếng Tây Ban Nha: las lajas) để trú. Theo truyền thống, trong hang bà cảm thấy có ai chạm vào lưng mình nhưng quay lại không thấy một ai, nên hoảng sợ ôm con bỏ chạy.

Ít ngày sau, khi hai mẹ con nghỉ chân gần hang, Rosa bỗng cất tiếng nói lần đầu tiên trong đời, bảo rằng trong hang có một người phụ nữ bồng một bé trai và “người phụ nữ ấy đang gọi con”. Bà María không nhìn thấy gì, nhưng con gái bà từ đó nghe được và nói được. Ít lâu sau, theo lời kể được lưu truyền, Rosa lâm bệnh qua đời và được sống lại khi người mẹ cõng con lên hang đá cầu nguyện trước Đức Mẹ; tin tức từ đó lan khắp vùng. Ngày 15 tháng 9 năm 1754 được truyền thống ghi là ngày giáo quyền địa phương nhìn nhận biến cố là “kỳ công” (prodigio) và đoàn người hành hương đầu tiên kéo lên hang — một số nguồn ghi Thánh lễ đầu tiên tại hang vào ngày 16 tháng 9, ngày nay là lễ kính chính thức của Đức Mẹ Las Lajas. Khi vào hang, dân chúng nhận ra trên vách đá hình Đức Mẹ bồng Chúa Hài Đồng mà trước đó không ai để ý.

Linh ảnh chiếm trọn một phiến đá cao 3,20 m, rộng 2,03 m, lõm vào vách khoảng 0,58 m, nay là bức vách phía sau bàn thờ chính của đền thánh: Đức Mẹ trao tràng hạt Mân Côi cho Thánh Đa Minh quỳ ở một bên, Chúa Hài Đồng trao dây thắt lưng cho Thánh Phanxicô Assisi ở bên kia. Tín hữu tin rằng màu của linh ảnh thấm sâu vào trong đá chứ không chỉ nằm trên bề mặt; Giáo hội chưa từng phán quyết về nguồn gốc của linh ảnh. Quanh linh ảnh, năm đợt đền thờ nối tiếp nhau được xây dựng, đạt đỉnh cao là vương cung thánh đường Tân Gothic bắc qua hẻm núi, xây từ năm 1916 đến 1949.